Kultura

Ćutanje je teško samo onima koji ne misle: 123 godine od rođenja Ive Andrića (FOTO, VIDEO)

Jedini književnik sa ovih prostora koji je dobio Nobelovu nagradu pobedio je 1961. Tolkina koji je bio protivkandidat sa Gospodarom prstenova. Pobedio je i Hitlera, ubedivši ga da oslobodi zarobljene poljske intelektualce

Objavljeno: 09.10.2015. 11:56h
Foto: Profimedia, Ivo Andrić
Pre 123 godine, u noći između 9. i 10. oktobra, u Travniku je rođen Ivo Andrić, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1961. godine za roman "Na Drini ćuprija" i jedan od najznačajnijih pisaca sa prostora bivše Jugoslavije.

Andrićev lik i njegovo delo od rođenja do njegove smrti i kasnije prate brojne kontroverze.

Donosimo vam 10 detalja iz njegove biografije koje možda niste znali

1. ODRASTAO KOD STARATELJA


U Muzeju Rodna kuća Ive Andrića u Travniku nalazi se izvod iz matične knjige krštenih Crkve sv. Ivana Krstitelja u kojem je upisano da je 9. oktobra 1892. godine rođen Ivan Andrić, sin Antuna Andrića i Katarine Pejić.

Kad su mu bile dve godine, nakon smrti oca, majka je zbog izuzetnog siromaštva bila prisiljena da pošalje sina na staranje u Višegrad kod rođaka Ane i Ivana Matovšika, gde završava osnovnu i srednju školu.

2. GIMNAZIJSKI I STUDENTSKI DANI 

Veliku gimnaziju (danas Prva gimnazija) završava u Sarajevu živeći s majkom na Bistriku, u tipičnoj sarajevskoj mahali, da bi studije filozofije, istorije i filologije završio u Zagrebu, Beču i Krakovu.


3. ZABRANIO PREVOD DOKTORSKE DISERTACIJE

Doktorsku disertaciju odbranio je na Unverzitetu u Grazu. Tema njegove disertacije je "Razvoj duhovnog života u Bosni pod uticajem turske vladavine", napisana je na nemačkom jeziku, a sam Andrić za života nikad nije dozvolio da se ona prevede, pa je prvi prevod objavljen posthumno 1982. godine.  

4. BIO NA KANABETU KOD HITLERA 

Andrić je i pre izrade doktorata radio pri vladi Kraljevine Jugoslavije, da bi dao otkaz zbog odbrane disertacije. Potom se vraća u državnu službu, a diplomatska služba vodila ga je i u Rim, Pariz, Brisel, Ženevu, Madrid, Berlin… 


Prvog aprila 1939. godine izdato je saopštenje da je Andrić postavljen za "opunomoćenog ministra i izvanrednog poslanika Kraljevine Jugoslavije u Berlinu".

U jesen, pošto su Nemci okupirali Poljsku i mnoge naučnike i pisce odveli u logore, Andrić interveniše kod nemačkih vlasti kako bi se mnogi od njih spasli zarobljeništva.

Andrić je tokom boravka u Berlinu pregovarao i o nabavci aviona za kraljevsko vazduhoplovstvo. 

U proleće 1941. godine Andrić nadležnima u Beogradu nudi ostavku, ali njegov predlog nije prihvaćen i 25. marta u Beču, kao zvanični predstavnik Jugoslavije prisustvuje potpisivanju Trojnog pakta.

Dan posle bombardovanja Beograda, 7. aprila, napušta Berlin i vraća se u okupirani Beograd.

5. DANI OKUPACIJE 

Prema hrvatskim izvorima, Ivo Andrić je, navodno, ponudio svoje diplomatske usluge i iskustvo NDH, "ali je od tog namještenja odustao".

Za takvu tvrdnju ne postoji pisani trag. 


Zna se da je za vreme II Svetskog rata živeo u okupiranom Beogradu i da je nakon penzionisanja živeo povučeno u Prizrenskoj ulici, kao podstanar.

Odbio je da potpiše "Apel srpskom narodu" koji je izdat za vreme Nedićeve uprave, kojim se "osuđuje otpor okupatoru". 

Odbija, takođe, da Srpska književna zadruga za vreme dok „srpski narod pati i strada“ objavi njegove pripovetke.

Umesto toga, Andrić se odlučio za potpunu izolaciju u kojoj provodi celu okupaciju. 


U tišini svoje iznajmljene sobe u Prizrenskoj ulici, piše prvo svoje prvo remek-delo, roman Travnička hronika, a krajem 1944. godine okončava i roman Na Drini ćuprija za koji će 17 godina kasnije dobiti Nobelovu nagradu. 

Oba romana objaviće u Beogradu nekoliko meseci po završetku rata. 

Krajem 1945. godine u Sarajevu izlazi i roman Gospođica.

6. SVOJATA GA CEO BALKAN

Danas Andrića jedni označavaju kao srpskog, drugi kao hrvatskog pisca.


Ali, činjenica je da je Ivo Andrić pisac koji je najznačajniji deo svog književnog opusa posvetio Bosni, a 1911. u časopisu "Bosanska vila" objavio je prve pesme i prevode stranih pisaca.

Pre nešto više od 70 godina objavio je delo posvećeno rodnom Travniku i jedan od najvažnijih i po mnogima najlepših romana napisanih na južnoslovenskim jezicima  -  "Travnička hronika" koji je prvobitno nosio naziv "Konzulska vremena".


Ovaj kultni roman je preveden na više od 30 jezika.

Zanimljivo je da počinje i završava u maloj kafani "Lutvina kahva" na rečici Šumeća na početku ili kraju travničke čaršije.

Šumeća i danas teče, a Lutvina kafana je takođe tu, ali ono što je začuđujuće je činjenica da nema na ovom mestu (koje i zimi i leti obavezno obilaze svi koji dođu ili kroz Travnik prođu), table s napisom koji bi ukazivao na činjenicu da je jedan od najpoznatijih romana Nobelovca počeo i završio na tom mestu ili, u najmanju ruku, bio inspirisan i tim mestom. Skromnost ili odluka? Ko će znati


7. NOBELOVA NAGRADA 

Andrić je 1961. godine za roman "Na Drini ćuprija" dobio Nobelovu nagradu za književnost, koja mu je dodeljena za “epsku snagu kojom je oblikovao motive i sudbine iz istorije svoje zemlje”.

Nagrada pokreće veliko interesovanje sveta za njegova dela koja se štampaju na više od trideset jezika.

Malo je poznato da mu je glavni "protivkandidat" u trci za najprestižniju nagradu bio Tolkin, sa "Gospodarom prstenova".

Novac dobijen od Nobelove nagrade 1961. godine u potpunosti je poklonio za razvoj bibliotekarstva u Bosni i Hercegovini.

8. VERAN SVOM TRAVNIKU 

Ivo Andrić nikada nije zaboravljao na svoje poreklo: "…Jer, zašto da moja misao, dobra i prava, vredi manje od iste takve misli koja se rađa u Rimu ili Parizu? Stoga što se rodila u ovoj dumači koja se zove Travnik?"

9. UZ PISANJE IMAO SAMO JEDNU LJUBAV 


Andrić se 1958. u svojoj 66. godini venčava sa svojom dugogodišnjom ljubavlju – Milicom Babić, kostimografom Narodnog pozorišta iz Beograda, udovicom Nenada Jovanovića.

Sa ženom se seli u svoj prvi stan – u Ulici Proleterskih brigada 2a (danas Andrićev venac 8, gde stoji njegov spomenik).

Nakon ženine smrti (1968) Andrić svoje društvene aktivnosti svodi na najmanju moguću meru. Zdravlje ga polako izdaje, pa često boravi u bolnicama i banjama na lečenju.

Trinaestog marta 1975. godine Andrić je preminuo na Vojnomedicinskoj akademiji u Beogradu.


10. NA VEČNI POČINAK UZ VIŠEGRADSKE STAZE

Dan nakon smrti Ivo Andrić kremiran i sahranjen u Aleji velikana na beogradskom Novom groblju. Njegovi posmrtni ostaci su na nekoliko sati bili izloženi u Skupštini Beograda, uz počasne straže umetnika, studenata i drugih.


Od Andrića se na beogradskom Novom groblju oprostio glumac Ljuba Tadić, čitajući delove iz piščevih zapisa "Staze":

"... I tako ću do kraja života, neviđeno i potajno, ipak preći suđenu dužinu višegradske staze. A tada će se sa koncem života prekinuti i ona. Izgubiće se tamo gde završavaju sve staze, gde nestaje puteva i bespuća, gde nema više hoda ni napora, gde će se svi zemaljski drumovi smrsiti u besmisleno klupko i sagoreti, kao iskra spasenja, u našim očima koje se i same gase, jer su nas dovele do cilja i istine."

(Newsweek.rs / Anadolija)
 
KliknitePrevucite za sledeću vest

Pratite nas na Facebooku
Povezane vesti
Profimedia, Ivo AndrićMagazin

NEWSWEEK PREDSTAVLJA Kultura sećanja i zaborava: Ručak u mrtvačnici

Profimedia, Ivo AndrićMagazin

NEWSWEEK ISTRAŽUJE Nepoznate fotografije Ive Andrića: Nobelovac i padobran...

Profimedia, Ivo AndrićMagazin

NEWSWEEK PREDSTAVLJA Seljak je branio grudu, ćerko! Zašto se Vladimir Vukosavljević preganja sa mnogima u požarevačkoj Burjan mali

Profimedia, Ivo AndrićSvet

NIKAD NIJE KASNO: Veteran iz Drugog svetskog rata menja pol u 90. godini (VIDEO)

Ostale vesti iz rubrike Kultura
Inicijalizacija u toku...

PRATITE NAS